Kahve Molası’nda sizlerle günümüzde Orhan Kemal Halk Kütüphanesi olarak kullanılan, Osmanlı döneminde ise darphane olarak inşa edilen ve daha sonra Simkeşhâne olarak hizmet veren tarihi yapıda buluşalım istedik.
Altın ve gümüşten tel çekme sanatıyla uğraşan sanatkârlara simkeş, bu işin yapıldığı imalathaneye de simkeşhâne deniyor.
İslâmiyet öncesinde tel çekme sanatının var olduğu İran’daki simkeşliğin, Osmanlı simkeşliğiyle benzerlik gösterdiğine ait bilgilere rastlanıyor. “Tırâz”, ipek ve sırmayla işleme, nakış ve süslemenin Farsçası. “Telkâri” denilen maden işçiliğinin Emeviler döneminde ortaya çıktığını da ekleyelim.
Simkeşhâne’nin Osmanlı tekstil tarihinde önemli bir yeri var. İlk İstanbul simkeşhânesinin yeri hakkında kesin bir bilgi yok. Beyazıt’ta II. Mehmed zamanından kalma 1463’te inşa edilen darphâne binası, III. Ahmed döneminde Emetullah Gülnûş Vâlide Sultan’a verilmiş, kendisi de burayı vakıf giderlerine karşılık simkeşhâneye dönüştürmüş. Evliya Çelebi, Seyahatname’sinde Fatih’in ilk sikkeyi burada bastırdığını yazmış (Darphanenin Topkapı Sarayı sınırları içinde yapılan yeni binaya taşınma tarihi 1726).
Simli, sırmalı, ipekli dokumaların yapıldığı bu tarihi yapı yangından zarar görmüş ve 1707’de Gülnuş Valide Sultan tarafından Baş Mimar Mehmed Ağa’ya yeniden yaptırılmış.
Osmanlı-Rus savaşı sonrası imalathane büyük bir kriz yaşamış ve uzun süre üretim yapılamamış. 1867’deki tamiratın ardından kapısına Simkeşhâne-i Âmire yazılı levha asılmış.
İstanbul’un işgali sırasında İngilizler tarafından kapatılan ve zamanla hasar gören Simkeşhâne’nin 1920’deki inşaat kazısında Theodosius Kemeri’nin bir sütunu ve iki kaide parçası bulunmuş.
1956’da mühürlenen ve daha sonraki yıllarda Beyazıt-Aksaray yolunun genişletilmesi sırasında üç cephesi yıkılan yapının sadece arka cephesi ayakta. Onarımların ardından yapı, 1981’de İl Halk Kütüphanesi’ne dönüştürüldü. 2001’de de Orhan Kemal Halk Kütüphanesi adını aldı.
Yolunuz Ordu Caddesi’ne, Laleli Durağı’na ya da İstanbul Üniversitesi’ne düşerse bu yapıya bilerek bakabilir, halk kütüphanesine kayıt olabilir, kahvenizi civarında yudumlayabilirsiniz.
