Kahve Molası’nda, bugün kapılarını İstanbullulara açan, 324 yaşındaki Ataköy Baruthanesi’nden bahsetmek istedik.
İstanbul’da Osmanlı döneminde ilk baruthane Atmeydanı’ndaki Güngörmez Tekkesi yakınlarında II. Mehmed zamanında faaliyete geçti.
1490’da bir patlamayla tahrip olan Atmeydanı Baruthanesi’nin yerine, II. Bayezid tarafından birkaç yıl sonra yaptırılan Kağıthane Baruthanesi, Kanuni döneminde yenilenip güçlendirildi ve 1648’e kadar faaliyet gösterdi.
Üçüncü baruthane, Okmeydanı Baruthanesi’ydi. 1578’de kurulan tesis 1596’ya kadar üretim yaptı.
IV. Mehmed döneminin sonlarına doğru, 1680’lerde Şehremini Çarşısı civarında yaptırılan ve 1698’de bir patlamada yıkılan Şehremini Baruthanesi, İstanbul’daki dördüncü baruthaneydi.
Askeri alandaki ilerlemeler barut ihtiyacını artırdı. 1698 yılında başlayan çalışmalar neticesinde 1700 yılında, Şehremini Baruthanesi’nin yerine İskender Çelebi Bahçesi olarak bilinen alanda Bakırköy Baruthanesi inşa edildi.
Baruthane-i Âmire olarak adlandırılan Bakırköy Baruthanesi, İstanbul’un beşinci, aynı zamanda da en büyük ve en modern baruthanesi olarak faaliyet gösterdi.
III. Selim döneminde yenilenen 324 yıllık kompleks Hünkâr Köşkü gibi çeşitli eklemelerle genişletilerek 1793 yılında kurulan Baruthane Nâzırlığı’na bağlandı. Tanzimat döneminden sonra Tophane Müşirliği emrine verilen Bakırköy Baruthanesi, Cumhuriyet döneminde Askeri Fabrikalar İdaresi’ne geçti.
1955’te Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na devredildi. 1957 yılında Baruthane arazisi üzerinde Ataköy siteleri yükselmeye başladı. 1972 yılında Ataköy Turistik Tesisleri tarafından işletilen Bakırköy Baruthanesi’nden günümüze 4 dikdörtgen planlı yapı, nöbet kulesi, çeşme ve III. Selim tarafından 1792 yılında seyir ve dinlenme köşkü olarak yaptırılan Hünkâr Köşkü ulaştı.
18. yüzyılın başlangıcına uzanan hikâyesiyle endüstri mirasının en önemli örnekleri arasında yer alan Ataköy Baruthanesi, İBB Miras tarafından yapılan restorasyon ve yeniden işlevlendirme çalışmalarının ardından bugün kamusal bir yaşam alanı olarak kapılarını İstanbullulara ve şehrin misafirlerine açıyor.
